Budynek Kolei Nadwiślańskiej wyróżniony w konkursie „Zabytek Zadbany”

Ciechanów wyróżniono w ogólnopolskim konkursie za uratowanie i adaptację do współczesnych funkcji drewnianego zabytku. Statuetkę za zrealizowaną inwestycję z ubiegłego roku oraz opiekę nad budynkiem Kolei Nadwiślańskiej z ok. 1880 r. odebrał dziś (15 września) prezydent Ciechanowa Krzysztof Kosiński. Konkurs „Zabytek Zadbany” organizuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalny Konserwator Zabytków.

XIX-wieczny budynek u zbiegu ulic Fabrycznej i Sienkiewicza w Ciechanowie to unikatowy przykład pracowniczej zabudowy dawnej Kolei Nadwiślańskiej. Miasto przeprowadziło jego rekonstrukcję i zachowało oryginalny dawny styl z charakterystycznym zdobnictwem oraz nadało mu nowe funkcje społeczno-edukacyjne. Dziś jest wkomponowanym w codzienne życie Ciechanowa świadectwem historii, nową atrakcją turystyczną Mazowsza i miejscem spotkań mieszkańców.

Miejską inwestycję wyróżniono w tegorocznej edycji konkursu „Zabytek Zadbany” w kategorii architektury i budownictwa drewnianego. Celem konkursu jest promocja opieki nad zabytkami oraz propagowanie najlepszych wzorów konserwacji, badań i adaptacji obiektów. Konkurs organizuje MKiDN oraz Generalny Konsewator Zabytków, a przebieg prowadzi Narodowy Instytut Dziedzictwa. Statuetkę odebrał dziś (10 września) prezydent Ciechanowa Krzysztof Kosiński. Podczas gali w Gdańsku podkreślił:

– Kiedy miasto przejęło ten obiekt od PKP był on w tragicznym stanie. Dach kryła papa, a poszarzała, drewniana konstrukcja zupełnie nie rokowała na wizualną perełkę architektury. Po cennych detalach sztuki snycerskiej prawie nie było śladu. Jednak przywróciliśmy mu dawny blask, oryginalne kolory i niepowtarzalne walory wizualne. To była tylko jedna część przedsięwzięcia. Drugą był pomysł na nowe funkcje, które obiekt ma pełnić. Dziś widzimy, że stworzenie nowej atrakcji turystycznej i edukacyjnej, opartej na historii dawnej kolei na Mazowszu to był strzał w dziesiątkę.

Odnowienie zabytku przez miasto

Dawniej był to obiekt mieszkalny, wzniesiony ok. 1880 r. dla pracowników kolei. Znajdował się w rejonie dzisiejszego dworca przy ul. Sienkiewicza. Do 2009 r. pozostawał własnością PKP. Budynek był opuszczony, stopniowo niszczał.

Po przejściu pod opiekę miasta został objęty ochroną przez konserwatora zbytków (w 2012 r.). Pięć lat później miasto rozebrało go w trakcie realizacji inwestycji w obszarze dworca. Obiekt zabezpieczono celem odtworzenia go w przyszłości.

Rekonstrukcja budynku dawnej Kolei Nadwiślańskiej rozpoczęła się w lutym 2024 r. Prace trwały do połowy 2025 roku. Zgodnie z decyzją i zaleceniami konserwatora, obiekt przeniesiono i zlokalizowano u zbiegu ulic Sienkiewicza i Farbrycznej, gdzie dawniej znajdowała się trasa kolei wąskotorowej. Zachowanie oryginalnych elementów architektury i zdobnictwa pozwoliło na przywrócenie zabytkowi dawnego stylu i kolorystyki. Dziś ten niski, parterowy budynek przyciąga wzrok żółtymi ścianami, zielonymi opaskami okiennymi i zdobniczym detalem.

Inwestycja została prawie w całości sfinansowana ze środków zewnętrznych, pozyskanych przez samorząd miasta. Cała wartość zadania to prawie 3 mln zł. Ok. 1,3 mln zł pokryła dotacja z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków, kolejne 1,3 mln zł Fundusze Europejskie dla Mazowsza.

Nowe funkcje dla mieszkańców i turystów

Budynek otwarto latem 2025 r. Dziś to miejsce przywołuje wspomnienia związane z historią miasta, kolei i dawnym stylem podróżowania. Budzi także emocje u osób pamiętających funkcjonowanie wąskotorówki oraz u najmłodszych, odkrywających jej dzieje po raz pierwszy.

Wewnątrz znajduje się ekspozycja związana z historią kolejnictwa. Regularnie odbywają się warsztaty tematyczne dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Na zielonym terenie przy budynku organizowane są spotkania kulturalne – koncerty i spektakle teatralne dla dzieci. W programie edukacyjnym znajduje się też oferta dla dzieci i młodzieży szkolnej (wycieczki edukacyjne). W jednym z pomieszczeń powstał punkt, gdzie można nabyć gadżety związane z Ciechanowem.

W tym roku w zabytkowym budynku dawnej Kolei Nadwiślańskiej miejska jednostka kultury COEK Studio zrealizuje też nowy projekt - „Stacja Pokoleń. Kolejowe historie w działaniu”. Mieszkańcy Ciechanowa w różnym wieku (dzieci, młodzież, dorośli i seniorzy) spotkają się na warsztatach artystycznych i edukacyjnych, zajęciach modelarskich oraz działaniach dokumentujących lokalne dziedzictwo. Istotnym elementem projektu będzie zbieranie rodzinnych historii, fotografii i pamiątek związanych z koleją, które staną się częścią interaktywnej wystawy multimedialnej. Projekt został dofinansowany przez MKiDN w kwocie 90 tys. w ramach programu „Kultura dostępna 2026”.

Sąsiedni budynek spółdzielni „Łydynia” także wśród „Zabytków Zadbanych”

W poprzednim roku wśród finalistów konkursu „Zabytek Zadbany” znalazł się sąsiedni budynek przy ul. Fabrycznej 2. To kolejny przykład rewitalizacji przeprowadzonej przez miasto, która zaowocowała zachowaniem historycznego obiektu i nadaniem mu nowych funkcji społecznych.